پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 7 2024 09 22 Official Historiography and the History of Resistance: Representations of the State in Iranian School Textbooks تاریخ‌نگاری رسمی و تاریخ مقاومت: بازنمایی دولت در کتاب‌های درسی 1 14 FA محمد امیری گروه تاریخ، دانشگاه تهران، تهران، ایران زهرا سادات موسوی گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2024 07 31 <p>This article investigates the dominant discourse of official historiography and the marginalization or elimination of resistance narratives in Iranian school history textbooks. Using a systematic and analytical review methodology, the study is grounded in Michel Foucault’s theory of discourse and power, Louis Althusser’s concept of ideological state apparatuses, and postcolonial perspectives on silenced subaltern voices. The analysis of existing literature reveals that representations of the state in Iranian textbooks are highly centralized, heroic, and ideological. Political and military figures, along with state institutions, are portrayed in an idealized and ahistorical manner, while concepts such as resistance and national unity are framed exclusively in relation to state power. Conversely, narratives of resistance—encompassing social protests, student movements, ethnic and religious minority struggles, and working-class activism—are either omitted altogether or depicted as deviant, foreign-influenced, or threatening. Furthermore, ethnic, gender, and class differences are systematically erased. These findings support the claim that formal education in Iran, through history curricula, functions not to disseminate historical knowledge, but rather to reproduce a controlled, state-legitimizing collective memory. The article concludes with recommendations for revising textbook content, embracing multi-vocal narratives, and producing alternative historical resources for educational use.</p> <p>مقاله حاضر با هدف بررسی گفتمان تاریخ‌نگاری رسمی و حذف یا حاشیه‌نشینی تاریخ مقاومت در محتوای کتاب‌های درسی تاریخ ایران تألیف شده است. پژوهش با روش مرور نظام‌مند و تحلیلی، بر پایه‌ی چارچوب‌های نظری فوکو در باب گفتمان و قدرت، آلتوسر در خصوص دستگاه‌های ایدئولوژیک دولت، و نظریات پسااستعماری درباره حذف صداهای حاشیه‌ای انجام شده است. تحلیل محتوای مطالعات پیشین نشان می‌دهد که بازنمایی دولت در کتاب‌های درسی، به‌شدت دولت‌محور، قهرمان‌محور و ایدئولوژیک است. شخصیت‌های رسمی چون رهبران سیاسی، مسئولان نظامی و نهادهای حاکم به‌شکلی مثبت و فراتاریخی ترسیم می‌شوند و مفاهیمی چون نظم، مقاومت و وفاداری صرفاً در نسبت با ساختار قدرت رسمی معنا می‌یابند. در مقابل، تاریخ مقاومت که شامل اعتراضات مردمی، جنبش‌های دانشجویی، فعالیت اقلیت‌های قومی و دینی، و تلاش‌های طبقات فرودست است، یا کاملاً حذف شده یا در قالب‌های انحرافی، وابسته یا تهدیدآمیز بازنمایی می‌شود. همچنین تفاوت‌های قومیتی، جنسیتی و طبقاتی به‌شکلی نظام‌مند نادیده گرفته شده‌اند. این یافته‌ها تأیید می‌کنند که آموزش رسمی در ایران، از طریق محتوای درسی تاریخ، نه به انتقال دانش تاریخی بلکه به بازتولید حافظه‌ای کنترل‌شده و مشروعیت‌بخش به ساختار سیاسی موجود می‌پردازد. مقاله در پایان پیشنهادهایی برای بازنگری محتوای درسی، گشودن فضا به روی روایت‌های چندصدایی، و تولید منابع جایگزین برای آموزش تاریخ ارائه می‌دهد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/9/3