پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 3 پیاپی 9 2025 03 21 The Role of the Shi’a Clergy in the Formation and Victory of the Iranian Islamic Revolution نقش روحانیت شیعه در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی ایران 1 15 FA سجاد حمیدیان گروه تاریخ، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران زهرا عباسی گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران Journal Article 2025 01 23 <p>The Shi’a clergy has long been an influential force in Iran’s political history, but its role in the 1979 Islamic Revolution was unprecedented. Using a historical-analytical approach, this study examines the social, cultural, and political factors behind the clergy’s mobilization and its leadership in directing popular protests. Findings reveal that mosque networks, seminaries, and religious associations provided the main channels for revolutionary discourse. The charismatic leadership of Ruhollah Khomeini and the ideology of political Islam gave religious and political legitimacy to the anti-Pahlavi struggle. The alliance between the clergy and other opposition forces ultimately facilitated the regime’s collapse. This article shows how the clergy leveraged its religious and social capital to lead one of the largest mass movements of the 20th century.</p> <p>روحانیت شیعه نقش مهمی در تاریخ سیاسی ایران داشته و در انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ نقشی بی‌بدیل ایفا کرد. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-تاریخی به بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بسیج روحانیت و هدایت اعتراضات مردمی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد شبکه‌های مساجد، حوزه‌های علمیه و هیئت‌های مذهبی بستر اصلی انتقال گفتمان انقلابی بودند. همچنین شخصیت کاریزماتیک روح‌الله خمینی و ایدئولوژی اسلام سیاسی مشروعیت لازم برای مبارزه با رژیم پهلوی را ایجاد کردند. اتحاد روحانیت با دیگر نیروهای مخالف، سقوط رژیم را تسهیل نمود. این مقاله نشان می‌دهد روحانیت با اتکا به سرمایه اجتماعی و دینی خود، یکی از گسترده‌ترین جنبش‌های مردمی قرن بیستم را هدایت کرد.</p>