پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی 1 2023 04 05 The Role of the Shiite Clergy in Resisting Western-Oriented Policies during the Pahlavi Era کارکرد نهاد روحانیت در مقاومت علیه سیاست‌های غرب‌گرایانه در عصر پهلوی 69 82 FA نرگس دهقانی گروه تاریخ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران حسام سلیمی گروه علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران شایان حیدری فر گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2023 01 24 <p>The Shiite clergy in Iran played a fundamental role in resisting the Western-oriented modernization policies of the Pahlavi era. The Pahlavi regime, inspired by Western models of development, sought to reconstruct Iran’s cultural, legal, educational, and social foundations in a secular and Westernized framework. In response, the clergy, relying on their religious legitimacy, deep-rooted social ties, and discursive capabilities, emerged as a significant force of resistance. This study, using a descriptive-analytical method and based on a wide range of reliable sources, explores the strategies, functions, and outcomes of clerical resistance to Pahlavi reforms. The findings indicate that the clergy initially responded through theoretical and jurisprudential critique, followed by the mobilization of traditional religious tools such as sermons, fatwas, mosques, and seminaries, and eventually advanced to active political leadership through figures like Ayatollah Kashani, Ayatollah Boroujerdi, and Imam Khomeini. This resistance gradually evolved from a religious discourse to a revolutionary one, eventually undermining the legitimacy of the Pahlavi state and laying the foundations for the Islamic Revolution. The clergy’s role in this process is analyzed not merely as traditionalist opposition, but as a dynamic and constructive alternative to authoritarian modernity.</p> <p>نهاد روحانیت در ایران، به‌ویژه در دوره پهلوی، نقش بنیادینی در مواجهه با سیاست‌های مدرنیزاسیون غرب‌گرایانه ایفا کرد. حکومت پهلوی، با الهام از مدل‌های غربی توسعه و نوسازی، در پی آن بود که با تغییر بنیادهای فرهنگی، حقوقی، آموزشی و اجتماعی کشور، ساختاری سکولار و همسو با تمدن غربی ایجاد کند. در مقابل، نهاد روحانیت با اتکا به مشروعیت دینی، پیوندهای عمیق اجتماعی و توان بالای گفتمان‌سازی، به نیرویی مقاوم و معنادار در برابر این سیاست‌ها بدل شد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای منابع کتابخانه‌ای معتبر، به بررسی کارکردها، راهبردها و پیامدهای کنش روحانیت در برابر سیاست‌های غرب‌گرایانه عصر پهلوی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که روحانیت، ابتدا با نقد نظری سیاست‌های دولت، سپس با بهره‌گیری از ابزارهای سنتی نظیر منبر، فتوا، مسجد و حوزه، و نهایتاً با رهبری شخصیت‌هایی همچون آیت‌الله کاشانی، آیت‌الله بروجردی و امام خمینی، توانست مقاومت را از سطح گفتمان مذهبی به گفتمان انقلابی ارتقا دهد. این مقاومت، در نهایت، زمینه‌ساز تضعیف گفتمان رسمی پهلوی، تزلزل مشروعیت رژیم، و بسیج نیروهای اجتماعی در راستای انقلاب اسلامی شد. نقش نهاد روحانیت در این فرآیند، نه صرفاً به‌عنوان مخالفی سنتی، بلکه به‌مثابه کنشگری فعال و آلترناتیوساز در برابر مدرنیته اقتدارگرایانه حاکم تحلیل می‌شود.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/58/51