پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی 1 2023 04 05 A Critique of the Cultural Policies of the Second Pahlavi Regime in the 1960s: A Modernization Project or Cultural Occidentalism? نقد سیاست‌های فرهنگی دولت پهلوی دوم در دهه ۴۰ شمسی: پروژه مدرنیزاسیون یا غرب‌زدگی؟ 38 51 FA کامبیز ذبیحی گروه تاریخ اسلام، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران مریم سلمانی گروه تاریخ اسلام، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 2023 01 22 <p>The 1960s (1340s SH) marked a critical turning point in the cultural policymaking of the Second Pahlavi regime in Iran. During this decade, the state, bolstered by oil revenues, a centralized bureaucratic structure, and inspiration from Western modernization models, sought to implement a new cultural order aligned with modern civilizational values. This study, utilizing a descriptive-analytical method and based on extensive library research, examines the cultural policies of the Second Pahlavi state across various domains, including education, media, arts, literature, higher education, language policy, and its relationship with tradition and religion. Findings indicate that while many of these policies demonstrated structural characteristics of classical modernization, at the discursive and value levels they often reflected a deep disconnection from indigenous cultural foundations and an uncritical imitation of Western cultural patterns. Critics such as Jalal Al-e Ahmad, Daryoush Shayegan, and Ehsan Naraqhi characterized this condition as “Westoxification.” Furthermore, the gap between official and popular culture, the exclusion of public participation, and the lack of cultural grounding in policymaking led to widespread intellectual, religious, and social resistance. Ultimately, the study concludes that although the Second Pahlavi regime achieved structural development in the cultural sphere, its policies generated identity fragmentation rather than cohesion, intensifying cultural dissonance within Iranian society.</p> <p>دهه ۴۰ شمسی در تاریخ معاصر ایران، دوره‌ای سرنوشت‌ساز در شکل‌گیری سیاست‌های فرهنگی دولت پهلوی دوم به‌شمار می‌رود؛ دوره‌ای که در آن دولت با اتکا به درآمدهای نفتی، ساختار بوروکراتیک متمرکز، و الگوی نوسازی غربی، تلاش کرد تا فرهنگی نوین و هماهنگ با الگوی تمدن مدرن را در کشور مستقر سازد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای، به بررسی سیاست‌های فرهنگی دولت پهلوی دوم در حوزه‌هایی همچون آموزش و پرورش، رسانه، هنر، ادبیات، دانشگاه، سیاست‌های زبانی، و نسبت دولت با سنت و مذهب پرداخته است. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که در حالی‌که از منظر ساختاری و نهادی، بسیاری از برنامه‌های فرهنگی رژیم واجد ویژگی‌های مدرنیزاسیون کلاسیک بوده‌اند، اما در سطح گفتمانی و ارزشی، این سیاست‌ها بیش از آنکه به نوسازی بومی منجر شوند، به نوعی بیگانگی فرهنگی و تقلید از مظاهر تمدن غربی انجامیده‌اند؛ امری که از نگاه منتقدان آن دوره چون جلال آل‌احمد، شایگان، و نراقی، به عنوان «غرب‌زدگی» مورد انتقاد قرار گرفت. از سوی دیگر، گسست میان فرهنگ رسمی و فرهنگ مردمی، حذف مشارکت اجتماعی، و فقدان پیوست فرهنگی در سیاست‌گذاری‌ها، به مقاومت‌های روشنفکری، مذهبی و اجتماعی گسترده‌ای انجامید. نتیجه نهایی پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌های فرهنگی پهلوی دوم در دهه ۴۰، به‌رغم دستاوردهای ساختاری، در سطح هویتی با بحران روبرو بوده و بیش از آنکه به همگرایی فرهنگی بیانجامند، باعث واگرایی و شکاف در ساحت هویت ایرانی شده‌اند.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/56/49