پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی 1 2023 04 05 Investigating the Role of Tribes and Nomads in Power Relations during the Qajar Era واکاوی جایگاه قبایل و عشایر در مناسبات قدرت در دوره قاجار 27 37 FA محسن اسلامی گروه تاریخ، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران لیلا جلالی گروه علوم سیاسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Journal Article 2023 01 23 <p>This article explores the role of tribes and nomads in the power dynamics of the Qajar era, offering a historical-analytical investigation into how major tribal confederations such as the Bakhtiari, Qashqai, Shahsevan, and Turkmen influenced Iran’s political structure during the nineteenth and early twentieth centuries. The central question of this study is how the Qajar state interacted with these tribal groups and how such interactions shaped the balance of power between the central government and peripheral forces. Drawing on historical documents, political reports, travelogues, and scholarly sources, the study applies theories of traditional power and the center-periphery model to analyze these relations. The findings reveal that the Qajar state oscillated between repression and alliance when dealing with tribes. In certain cases, it employed co-optation strategies through the granting of positions, land, and titles, while in others, it resorted to disempowerment, exile, or military confrontation. Tribal involvement in political crises—especially during the Constitutional Revolution—demonstrates that these groups were not merely marginal traditional forces, but influential political actors with national reach. Case studies of specific tribes confirm that their presence often played a decisive role in either reinforcing or weakening state authority, particularly in frontier regions and times of upheaval. Ultimately, the article suggests that a comprehensive understanding of Iranian political history must re-center the analysis of tribal structures and their agency.</p> <p>این مقاله به بررسی جایگاه قبایل و عشایر در مناسبات قدرت دوره قاجار می‌پردازد و تلاش می‌کند با رویکردی تاریخی-تحلیلی، نقش ایلات عمده‌ای چون بختیاری، قشقایی، شاهسون و ترکمن را در ساختار سیاسی ایران سده نوزدهم و اوایل سده بیستم واکاوی کند. پرسش محوری این پژوهش آن است که دولت قاجار چگونه با قبایل تعامل می‌کرد و این تعامل چه تأثیری بر توازن قدرت بین دولت مرکزی و نیروهای پیرامونی داشت. داده‌های مقاله بر پایه اسناد تاریخی، گزارش‌های سیاسی، سفرنامه‌ها و منابع پژوهشی معتبر گردآوری شده و با تکیه بر نظریه‌های قدرت سنتی و مدل مرکز-پیرامون تحلیل گردیده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که دولت قاجار در مواجهه با قبایل، همواره در حالت تعارضی میان سرکوب و ائتلاف قرار داشت. در برخی موارد، دولت با اعطای منصب، زمین، و القاب تلاش در جذب خان‌های ایلات داشت، و در موارد دیگر با خلع ید، تبعید یا اقدام نظامی، به سرکوب آن‌ها روی می‌آورد. مشارکت قبایل در بحران‌های سیاسی، به‌ویژه انقلاب مشروطه، نشان می‌دهد که این گروه‌ها صرفاً نیروهای سنتی حاشیه‌ای نبوده‌اند، بلکه کنشگرانی سیاسی با تأثیرگذاری ملی محسوب می‌شدند. بررسی موردی ایلات نشان می‌دهد که نقش عشایر در تثبیت یا تضعیف دولت، به‌ویژه در مرزهای جغرافیایی و ادوار بحران، بسیار تعیین‌کننده بوده است. این پژوهش در نهایت پیشنهاد می‌دهد که برای فهم بهتر تاریخ قدرت در ایران، باید نقش قبایل را از حاشیه به متن تحلیل‌های سیاسی-تاریخی آورد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/55/48