پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی 1 2023 04 05 The Impact of British Imperialist Policies on the Formation of the Constitutionalism Discourse in Iran تحلیل سیاست سرکوب و کنترل مطبوعات در دوران محمدرضا پهلوی: مطالعه‌ای تطبیقی بین دهه ۲۰ و ۴۰ 13 26 FA سحر رضایی پور گروه علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2023 01 20 <p>This article offers a comparative analysis of the press suppression and control policies during Mohammad Reza Pahlavi’s reign, focusing specifically on the 1940s and 1960s. Employing a historical-analytical approach and drawing on the theoretical frameworks of Gramsci, Althusser, and Chomsky, the study explores the evolution of media control mechanisms and the ideological engineering of public opinion in these two key decades. Findings indicate that the 1940s witnessed a relatively open press environment due to the weakened central authority following Reza Shah’s abdication and the multiplicity of political actors, enabling the proliferation of partisan and independent newspapers. By contrast, the 1960s marked a period of rigid media control, as the monarchy consolidated power, SAVAK (the secret police) expanded its influence, and censorship was institutionalized under the guise of modernization, political stability, and anti-communism. The tools of control were not limited to security forces and legal restrictions but also included economic dependencies and discursive strategies to legitimize censorship. The study concludes that while these measures temporarily unified the official political discourse, they ultimately led to a crisis of legitimacy, growing public distrust, and the regime’s inability to implement internal reforms. The article argues that a free press is not only essential for transparency and political participation but also plays a crucial role in preserving the legitimacy of public institutions. The study further calls for re-evaluation of Iran’s history of media censorship through interdisciplinary and comparative research.</p> <p>مقاله حاضر به بررسی تطبیقی سیاست‌های کنترل و سرکوب مطبوعات در دوران حکومت محمدرضا پهلوی، با تمرکز بر دو دهه‌ی مهم ۱۳۲۰ و ۱۳۴۰ می‌پردازد. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد تاریخی–تحلیلی و چارچوب نظری برگرفته از آرای گرامشی، آلتوسر و چامسکی، تلاش دارد تا تحول در شیوه‌های اعمال قدرت رسانه‌ای و مهندسی افکار عمومی در این دوره‌ها را واکاوی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در دهه ۱۳۲۰، به‌واسطه‌ی تضعیف ساختار اقتدار مرکزی پس از سقوط رضاشاه و تنوع نیروهای سیاسی داخلی و خارجی، فضای مطبوعاتی نسبتاً آزادی شکل گرفت که امکان رشد رسانه‌های حزبی و مستقل را فراهم آورد. اما در دهه ۱۳۴۰، با تثبیت ساختار اقتدارگرایانه سلطنت، تقویت ساواک و تغییر راهبردهای مشروع‌سازی، فضای رسانه‌ای ایران به‌شدت کنترل شد و مطبوعات به ابزارهایی وابسته برای تبلیغ گفتمان رسمی حکومت بدل شدند. در این دهه، ابزارهای کنترلی نه‌فقط امنیتی و قضایی، بلکه اقتصادی و گفتمانی نیز بودند، و سانسور در قالب نوسازی، ثبات سیاسی و مبارزه با نفوذ خارجی توجیه می‌شد. تحلیل نهایی پژوهش نشان می‌دهد که این سیاست‌ها، اگرچه در کوتاه‌مدت به انسجام گفتمان قدرت انجامیدند، در بلندمدت موجب افول مشروعیت، افزایش بی‌اعتمادی عمومی، و ناتوانی ساختار سیاسی در اصلاح درونی شدند. نتیجه آن‌که مطبوعات آزاد نه‌تنها عامل شفافیت و مشارکت سیاسی‌اند، بلکه نقش حیاتی در حفظ سلامت فضای عمومی و جلوگیری از فروپاشی مشروعیت ایفا می‌کنند. مقاله همچنین بر ضرورت بازاندیشی در تاریخ سانسور رسانه‌ای در ایران و نیاز به پژوهش‌های تطبیقی و بین‌رشته‌ای تأکید دارد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/54/47