پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی 1 2023 04 05 The Impact of British Imperialist Policies on the Formation of the Constitutionalism Discourse in Iran تأثیر سیاست‌های امپریالیستی بریتانیا بر شکل‌گیری گفتمان مشروطه‌خواهی در ایران 1 12 FA پریسا نجفی گروه تاریخ، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران امیررضا معصومی گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2023 01 21 <p>This article explores the impact of British imperialist policies on the formation of the constitutionalist discourse in late Qajar Iran. Adopting a historical-analytical approach and drawing on primary sources and archival documents, the study argues that Britain influenced not only Iran’s political and economic structure through direct interventions, but also shaped the country’s intellectual and discursive space via soft power mechanisms, including cultural diplomacy, the press, intellectual networks, and the transmission of modern political concepts. The constitutionalist discourse, as a novel political formation, emerged in the context of both resistance and engagement with imperial forces, reconstructing key concepts such as justice, law, nation, and parliament through a unique synthesis of tradition and modernity. Using historical discourse analysis and postcolonial critique, the article conceptualizes Britain not merely as an imperialist interloper, but as an active element in shaping a new political language in Iran. The findings highlight the pivotal role of the British Embassy, Persian-language press in British territories, diaspora associations, and intermediaries such as Mirza Malkom Khan in introducing and reshaping modern concepts. The emergent discourse left a long-term legacy on Iranian political culture, which still resonates in the contemporary aspirations for legality, justice, and political participation. The article concludes by suggesting that the role of imperial powers in shaping intellectual and political transformations in peripheral societies should be examined through the lens of discursive interaction rather than solely antagonistic frameworks.</p> <p>این مقاله به بررسی تأثیر سیاست‌های امپریالیستی بریتانیا بر شکل‌گیری گفتمان مشروطه‌خواهی در ایران اواخر دوره قاجار می‌پردازد. با رویکردی تحلیلی-تاریخی و مبتنی بر اسناد و منابع دست‌اول، تلاش شده است نشان داده شود که بریتانیا نه‌تنها از طریق مداخلات سیاسی و اقتصادی، بلکه به واسطه‌ ابزارهای نرم نظیر دیپلماسی فرهنگی، رسانه‌ها، شبکه‌های روشنفکری و انتقال مفاهیم مدرن، در بازتعریف زبان و مفاهیم سیاسی جامعه ایرانی نقش‌آفرینی کرده است. گفتمان مشروطه‌خواهی، به‌مثابه یک پیکربندی گفتمانی نوین، در بستر تقابل و تعامل با ساختارهای سلطه‌گر شکل گرفت و مفاهیمی چون عدالت، قانون، ملت و پارلمان را از دل سنت و مدرنیته بازآفرینی کرد. در این مقاله با بهره‌گیری از تحلیل گفتمان تاریخی و نقد پسااستعماری، نقش بریتانیا نه صرفاً به‌عنوان یک نیروی استعماری مداخله‌گر، بلکه به‌عنوان عنصری در تکوین زبانی تازه برای بازاندیشی در امر سیاسی تبیین شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که سفارت بریتانیا، رسانه‌های فارسی‌زبان در قلمرو این کشور، انجمن‌های ایرانیان مهاجر و چهره‌های واسطی چون ملکم‌خان، نقشی اساسی در انتقال و بازآفرینی مفاهیم مدرن ایفا کرده‌اند. این گفتمان نوظهور، پیامدهایی بلندمدت در سیاست معاصر ایران برجای گذاشت که هنوز در خواست‌های مردم برای قانون‌گرایی، عدالت و مشارکت سیاسی بازتاب دارد. در پایان، مقاله پیشنهاد می‌کند که نقش قدرت‌های استعماری در تحولات فکری و زبانی جوامع پیرامونی، به‌جای تحلیل‌های صرفاً تقابلی، در چارچوب تعاملات گفتمانی مورد مطالعه قرار گیرد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/53/46