پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۲ 2023 07 05 Conceptual Transformations of Legitimacy in Iranian Political Thought from the Safavid Era to the Constitutional Revolution تحولات مفهومی مشروعیت در اندیشه سیاسی ایران از صفویه تا مشروطه 15 29 FA فاطمه سادات موسویان گروه تاریخ، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2023 04 20 <p>This article explores the conceptual evolution of legitimacy in Iranian political thought from the Safavid era to the Constitutional Revolution—an era marked by profound shifts in the foundations, institutions, and discourses of political legitimacy. With the rise of the Safavid dynasty, political legitimacy was grounded in the fusion of Shi‘ite jurisprudence and royal authority, portraying the shah as the deputy of the Hidden Imam. In this context, Shi‘ite clerics gained significant influence in the structure of power, and jurisprudence became a tool for legitimizing the monarchy. The collapse of the Safavids and the emergence of the Afsharid and Zand dynasties led to a return to military and tribal models of legitimacy, characterized by personal charisma and force, and a retreat from religious justifications. During the Qajar period, widespread corruption, administrative inefficiency, and foreign intervention weakened hereditary monarchy, while the clergy emerged as an independent force advancing religious legitimacy. This duality reached its climax during the Constitutional Revolution, which introduced modern notions such as nation, law, and popular sovereignty into the Iranian political lexicon. The article demonstrates how the tension and interplay between religious and legal legitimacy led to a hybrid model reflected in the 1906 Constitution. These transformations profoundly shaped the structure of power in contemporary Iran, resulting in layered and often contradictory forms of authority. Using a descriptive-analytical method and drawing on renowned historical and theoretical sources, this article presents a comprehensive account of legitimacy’s evolution in Iran’s political tradition and offers new perspectives for future research in the field.</p> <p>مقاله حاضر به بررسی سیر تحولات مفهومی مشروعیت در اندیشه سیاسی ایران از دوره صفویه تا انقلاب مشروطه می‌پردازد؛ دوره‌ای که در آن، مفاهیم، نهادها و منابع مشروعیت دچار دگرگونی‌های بنیادین شدند. با استقرار صفویه، مشروعیت سیاسی بر پیوند میان شریعت و سلطنت استوار گردید و شاه در مقام نایب امام غایب، اقتداری قدسی–سیاسی را نمایندگی می‌کرد. در این دوره، روحانیت شیعه در ساختار قدرت جایگاه جدیدی یافت و فقه به ابزار مشروع‌سازی سلطنت بدل شد. با فروپاشی صفویه و استقرار دولت‌های افشاریه و زندیه، شاهد بازگشت به الگوهای مشروعیت نظامی و قومی هستیم، که بیشتر بر فره فردی و اقتدار نظامی تکیه داشتند و پیوند با نهاد دین را تضعیف کردند. در دوره قاجار، بحران‌های ناشی از فساد، ناکارآمدی و وابستگی خارجی، موجب تضعیف مشروعیت سلطنت موروثی شد و روحانیت به‌عنوان نیروی اجتماعی مستقل، مشروعیت دینی را به شکل گسترده‌تری وارد گفتمان سیاسی کرد. این تضاد در جریان انقلاب مشروطه به اوج رسید، جایی که مفاهیمی چون ملت، قانون و حاکمیت ملی وارد فضای اندیشه‌ای و نهادی ایران شدند. مقاله نشان می‌دهد که در این مرحله، تعامل و تقابل مشروعیت دینی و قانونی به پیدایش نوعی مشروعیت ترکیبی انجامید که در قانون اساسی مشروطه بازتاب یافت. این تحولات، الگوی مشروعیت در ایران معاصر را به‌شدت تحت تأثیر قرار دادند و زمینه‌ساز شکل‌گیری ساختارهای قدرتی چندلایه و گاه متضاد شدند. مقاله با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی–تحلیلی و منابع معتبر تاریخی و نظری، تلاش می‌کند تا تصویری نظام‌مند از تحولات مشروعیت در سنت سیاسی ایران ارائه دهد و چشم‌اندازهایی برای پژوهش‌های آتی در این حوزه پیشنهاد کند.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/48/41