پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۲ 2023 07 05 Genealogy of the Concept of 'Independence' in Contemporary Iranian Political Discourses تبارشناسی مفهوم "استقلال" در گفتمان‌های سیاسی معاصر ایران 1 14 FA علی اکبر قربانلو گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران مهسا کاظمی گروه تاریخ، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 2023 04 21 <p>The concept of "independence" is a foundational notion in contemporary Iranian political discourse, one that has undergone significant semantic, ideological, and discursive transformations from the Constitutional Revolution to the Islamic Republic. This article, grounded in Michel Foucault’s genealogical approach and employing a power/knowledge discourse analysis framework, explores the historical-political evolution of the meaning of independence in Iran. The findings reveal that independence, in the discourse of the Constitutionalists, was framed as a reaction against domestic tyranny and foreign domination; during the nationalist movement of the 1950s, it was represented as economic sovereignty and nationalization of resources; and in the discourse of the 1979 Revolution, it was elevated to an ideological and structural principle. In the Islamic Republic, independence became institutionalized as one of the core pillars of the political system, reflected in the Constitution, official rhetoric, and cultural and foreign policy strategies. In recent decades, reformist and moderate discourses have sought to redefine independence in terms of international engagement, sustainable development, and diplomatic rationality. This article argues that independence has never been a static or universally fixed notion, but rather a site of semantic struggle among competing discourses. Analyzing this concept offers new insights into the relationship between power, meaning, identity, and political legitimacy in modern Iranian politics.</p> <p>مفهوم «استقلال» یکی از مفاهیم بنیادین در گفتمان‌های سیاسی معاصر ایران است که در طول تاریخ معاصر از عصر مشروطه تا جمهوری اسلامی، دستخوش تحولات معنایی، ایدئولوژیک و گفتمانی گسترده‌ای شده است. این مقاله با بهره‌گیری از رویکرد تبارشناسانه برآمده از اندیشه‌های میشل فوکو و با روش تحلیل گفتمان قدرت/دانش، به بررسی سیر تاریخی-سیاسی معنای استقلال در ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که استقلال در گفتمان مشروطه در تقابل با استبداد داخلی و نفوذ خارجی، در گفتمان ملی‌گرایی دهه ۱۳۳۰ در قالب استقلال اقتصادی و ملی‌سازی منابع، و در گفتمان انقلاب اسلامی در هیئت یک اصل ایدئولوژیک و ساختاری بازنمایی شده است. در جمهوری اسلامی، استقلال به یکی از ارکان نظام سیاسی بدل شد و در قانون اساسی، ادبیات رسمی، و سیاست‌های فرهنگی و خارجی نهادینه شد. در دهه‌های اخیر نیز گفتمان‌های اصلاح‌طلب و اعتدالی تلاش کرده‌اند معناهای تازه‌ای از استقلال را در چارچوب تعامل بین‌المللی، توسعه پایدار و عقلانیت دیپلماتیک ارائه دهند. این مقاله نشان می‌دهد که استقلال نه مفهومی ایستا، بلکه عرصه‌ای از منازعه معنایی میان گفتمان‌های رقیب بوده است. تحلیل این مفهوم، امکان فهمی نوین از رابطه میان قدرت، معنا، هویت و مشروعیت در سیاست ایران معاصر را فراهم می‌سازد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/47/40