پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۳ 2023 10 05 Urban Spatial Politics in the Ilkhanid Era: Reflections of Power in Royal Architecture سیاست فضاسازی شهری در دوران ایلخانی: بازتاب سیاست در معماری سلطنتی 71 83 EN علیرضا قربانی‌ گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران مرضیه سادات میرشفیعی گروه تاریخ، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران مهدی قریشی گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2023 07 25 <p>This study examines urban spatial politics and the reflection of political power in the royal architecture of the Ilkhanid period. Following the fall of the Abbasid Caliphate, the Ilkhanid rulers used architecture and urban design as symbolic tools to legitimize their rule and institutionalize a new political order. Through case studies of constructions such as the Dome of Soltaniyeh and the Shanb-e-Ghazan complex in Tabriz, the research demonstrates that choices regarding site location, architectural forms, symbolic elements such as height, domes, Qur'anic calligraphy, and visual axes all served to display power and link political authority with religious legitimacy. The methodology relied on qualitative analysis, historical text study, architectural evidence examination, and theoretical frameworks drawn from Lefebvre’s "production of space" and Foucault’s notion of power through spatial organization. The findings reveal that Ilkhanid royal architecture played an active role beyond functional or aesthetic needs, constructing political order and creating collective memory. Urban spaces operated as symbolic texts, embedding power materially and semantically through form, content, and spatial positioning. This analysis opens a new perspective on understanding the relationship between architecture, politics, and legitimacy in Iranian history and highlights the critical role of spatial studies in political-cultural historiography.</p> <p>این پژوهش به بررسی سیاست فضاسازی شهری و بازتاب قدرت سیاسی در معماری سلطنتی دوره ایلخانی می‌پردازد. ایلخانان که در پی تثبیت سلطه خود بر ایران پس از سقوط خلافت عباسی بودند، از معماری و شهرسازی به‌عنوان ابزاری نمادین برای مشروعیت‌بخشی به قدرت و نهادینه‌سازی نظم سیاسی بهره گرفتند. با مطالعه موردی بر بناهایی چون گنبد سلطانیه و مجموعه شنب‌غازان در تبریز، نشان داده شد که انتخاب مکان‌یابی، فرم‌های معماری، عناصر نمادین همچون ارتفاع، گنبد، خوشنویسی‌های قرآنی و محورهای دید، همه در خدمت بازنمایی اقتدار و ایجاد پیوند میان قدرت سیاسی و مشروعیت مذهبی قرار داشتند. روش تحقیق بر تحلیل کیفی، مطالعه متون تاریخی، بررسی شواهد معماری و بهره‌گیری از چارچوب نظری تولید فضا (لوفور) و اعمال قدرت از طریق فضا (فوکو) مبتنی بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که معماری سلطنتی ایلخانی فراتر از پاسخ به نیازهای عملکردی یا زیبایی‌شناسی، نقش فعالی در ساخت نظم سیاسی و خلق حافظه جمعی ایفا کرده است. فضاهای شهری به‌مثابه متونی نمادین عمل می‌کردند که از طریق فرم، محتوا و مکان‌یابی، قدرت را به شیوه‌ای مادی و معنایی تثبیت می‌کردند. این تحلیل، افق جدیدی در فهم نسبت معماری، سیاست و مشروعیت در تاریخ ایران می‌گشاید و اهمیت مطالعه فضا به‌مثابه بستر و ابزار قدرت را در تاریخ‌نگاری‌های سیاسی-فرهنگی آشکار می‌سازد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/46/39