پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۳ 2023 10 05 Religious Policy and Identity Formation in the Era of Öljaitü: An Analysis of the Shiite-Sunni Confrontation in the Ilkhanid Rule سیاست مذهبی و هویت‌سازی در عصر الجایتو: بررسی تقابل تشیع و تسنن در حکومت ایلخانی 57 70 EN عاطفه موسوی گروه تاریخ اسلام، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2023 07 10 <p>This article examines the religious policy of Öljaitü, the eighth Mongol Ilkhan of Iran, and its role in the process of religious and political identity formation during the Ilkhanid period. Following the collapse of the Abbasid Caliphate and the ensuing legitimacy crisis in the Islamic world, the Ilkhanid government faced serious challenges in consolidating its rule. Initially a Sunni Muslim, Öljaitü converted to Twelver Shi'ism in the final years of his reign and sought to institutionalize this sect within the governmental framework. Drawing on primary historical sources and theoretical frameworks from the sociology of religion, this study demonstrates that Öljaitü's conversion was not merely a personal choice but a strategic project aimed at reconstructing political legitimacy and establishing religious institutions. The influential role of Shi'a scholars, such as Allamah al-Hilli, in the Ilkhanid court, the promotion of Shi'i symbols in public space, and efforts to link political power with the Shi'i narrative of legitimacy are key elements of this policy. The reactions of Sunni scholars, the emergence of religious tensions and local revolts, and the institutional resistance to these changes are also analyzed. Although Öljaitü's religious policy was not fully institutionalized during his reign, it laid the cultural and institutional groundwork for the later establishment of a Shi'a state in Iran, especially during the Safavid era. This study highlights that Öljaitü’s experience represented one of the earliest systematic attempts by an Islamic government in Iran to create religious identity, with enduring effects on the country's cultural and political history.</p> <p>مقاله حاضر به بررسی سیاست مذهبی الجایتو، هشتمین ایلخان مغولی ایران، و نقش آن در فرآیند هویت‌سازی مذهبی و سیاسی در دوره ایلخانی می‌پردازد. در پی فروپاشی خلافت عباسی و بحران مشروعیت در جهان اسلام، حکومت ایلخانی با چالش‌هایی جدی در تثبیت قدرت خود روبه‌رو شد. الجایتو که در ابتدا به اسلام سنی گرویده بود، در اواخر سلطنت خود به تشیع دوازده‌امامی گرایش یافت و تلاش کرد این مذهب را در ساختار حکومتی نهادینه سازد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از منابع دست‌اول تاریخی و چارچوب‌های نظری جامعه‌شناسی دین، نشان می‌دهد که تغییر مذهب الجایتو نه صرفاً یک انتخاب شخصی، بلکه پروژه‌ای راهبردی در راستای بازسازی مشروعیت سیاسی و نهادسازی مذهبی بود. نقش علمای برجسته‌ای همچون علامه حلی در دربار ایلخانی، ترویج نمادهای شیعی در فضای عمومی، و تلاش برای پیوند زدن قدرت سیاسی به روایت شیعی از مشروعیت، از محورهای اصلی این سیاست بود. واکنش‌های علمای اهل سنت، بروز تنش‌های مذهبی و شورش‌های محلی، و مقاومت نهادینه در برابر این سیاست‌ها نیز از دیگر وجوه قابل تحلیل در این دوره به شمار می‌رود. در تحلیل بلندمدت، این تجربه هرچند در دوران الجایتو نهادینه نشد، اما زمینه‌های فرهنگی و نهادی لازم برای شکل‌گیری دولت شیعی در ایران، به ویژه در دوره صفویه، را فراهم آورد. پژوهش حاضر بر این نکته تأکید دارد که تجربه الجایتو یکی از نخستین تلاش‌های نظام‌مند برای هویت‌سازی مذهبی از سوی حکومت‌های اسلامی در ایران بود که پیامدهای آن در تاریخ فرهنگی و سیاسی کشور ماندگار شد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/44/38