پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۳ 2023 10 05 The Structure of Governance in the Seljuk Era: The Institution of Vizierate, Atabegs, and Military Emirs ساختار حکومت‌داری در دوران سلجوقیان: نهاد وزارت، اتابکان و امیران نظامی 26 41 EN مژگان فلاح گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران محمدجواد باقری گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2023 07 16 <p>This article analyzes the structure of governance during the Seljuk period, focusing on three key institutions: the vizierate, the atabegs, and the military emirs. The aim of the study is to explain how power was organized in the Seljuk state and to examine the interactions between bureaucratic, military, and local institutions. Through this analysis, it is shown that viziers, especially Nizam al-Mulk, played a central role in stabilizing the administrative order and consolidating central authority, while atabegs and military emirs, as proxy and regional institutions, simultaneously contributed to both cohesion and decentralization. Based on credible historical sources and modern theoretical frameworks, this study investigates the development and decline of these institutions and reveals that succession crises, the weakening of the vizierate, and the growing independence of military emirs and atabegs were key factors in the erosion of central power and the eventual collapse of the Seljuk state. Moreover, reflections on historical continuity indicate that many Seljuk political institutions persisted in new forms in subsequent periods, particularly during the Khwarazmian and Ilkhanid eras. The findings of this research provide a foundation for further comparative studies in the field of Islamic-Iranian political history and theories of centralization and decentralization of power.</p> <p>مقاله حاضر به تحلیل ساختار حکومت‌داری در دوران سلجوقیان با تمرکز بر سه نهاد کلیدی وزارت، اتابکان و امیران نظامی می‌پردازد. هدف این پژوهش، تبیین چگونگی سازمان‌یابی قدرت در این دولت و بررسی تعاملات میان نهادهای دیوانی، نظامی و محلی است. در چارچوب این تحلیل، نشان داده شد که وزیران، به‌ویژه خواجه نظام‌الملک، نقشی محوری در تثبیت نظم دیوانی و انسجام قدرت مرکزی داشتند؛ در حالی که اتابکان و امیران نظامی، به‌مثابه نهادهای نیابتی و محلی، همزمان به انسجام و تمرکززدایی حکومت کمک می‌کردند. این مطالعه بر اساس منابع معتبر تاریخی و چارچوب‌های نظری مدرن، روند تکوین و تضعیف این نهادها را بررسی کرده و نشان داده است که بحران جانشینی، کاهش اقتدار وزارتی، و افزایش استقلال امیران نظامی و اتابکان، از عوامل اصلی تضعیف قدرت مرکزی و در نهایت زوال دولت سلجوقی بوده است. همچنین تأملی بر تداوم تاریخی این ساختارها نشان می‌دهد که بسیاری از نهادهای سیاسی سلجوقی در قالب‌های جدید در دوره‌های بعدی، به‌ویژه در دوران خوارزمشاهیان و ایلخانیان، تداوم یافتند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند زمینه‌ساز مطالعات تطبیقی بیشتری در حوزه تاریخ سیاسی ایران اسلامی و نظریه‌های تمرکز و تمرکززدایی قدرت گردد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/42/36