پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۳ 2023 10 05 An Inquiry into Taxation Policy during the Khwarazmian Era and Its Impact on Political Crisis and Rebellions واکاوی سیاست مالیاتی در دوران خوارزمشاهیان و اثر آن بر بحران سیاسی و شورش‌ها 14 25 FA سیدامیرحسین هاشمی گروه علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2023 07 22 <p>This article investigates the taxation policies of the Khwarazmian dynasty and their role in shaping the political and social crises of the 12th and early 13th centuries. Using a historical-analytical method and relying on primary sources such as Juvayni, Ibn al-Athir, and other classical texts alongside modern scholarly works, the study analyzes the fiscal structure, administrative practices, and socio-economic consequences of taxation under the Khwarazmian state. The findings reveal that although the fiscal system was complex and bureaucratically developed, it suffered from systemic issues, including excessive tax burdens on peasants, artisans, and merchants, widespread corruption, and the absence of mechanisms for social accountability. Increasing tax pressure, coupled with declining trust among the populace and local elites, undermined the legitimacy of the central government, paving the way for regional revolts, popular resistance, and provincial fragmentation. Through the lens of Max Weber's legitimacy theory, the institutional perspectives of the Annales School, and state-centered approaches, the article demonstrates that taxation in pre-modern Iran was not merely an economic instrument but a deeply political and ideological one. The conclusion highlights the significance of historical tax policies as a critical window into understanding the nature of state formation, power dynamics, and state-society relations in medieval Iran, offering directions for future research in Iran’s political-economic history.</p> <p>مقاله حاضر به بررسی سیاست‌های مالیاتی دولت خوارزمشاهیان و نقش آن در شکل‌گیری بحران‌های سیاسی و اجتماعی در سده‌های ششم و هفتم هجری می‌پردازد. پژوهش با بهره‌گیری از روش تاریخی-تحلیلی و تحلیل منابع اصیل همچون آثار جوینی، ابن‌اثیر و دیگر متون معتبر کلاسیک و پژوهش‌های معاصر، تلاش می‌کند تا ساختار مالیاتی، عملکرد دیوانیان، و بازتاب‌های اجتماعی این سیاست‌ها را تحلیل کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام مالیاتی خوارزمشاهیان، اگرچه از نظر ساختاری پیچیده و دیوانی سازمان‌یافته بود، اما در عمل دچار بحران‌های گسترده‌ای نظیر فشار بیش‌ از حد بر دهقانان، پیشه‌وران و بازرگانان، فساد گسترده در دستگاه مالی، و نبود سازوکارهای پاسخگو برای رفع نارضایتی اجتماعی شد. افزایش بار مالیاتی، همراه با کاهش اعتماد مردم و نخبگان محلی، نه‌تنها به تضعیف مشروعیت دولت مرکزی انجامید بلکه زمینه‌ساز شورش‌های محلی، مقاومت‌های مردمی، و واگرایی ایالتی شد. تحلیل مقاله در چارچوب نظریه‌های مشروعیت وبر، دیدگاه نهادگرایانه مکتب آنال، و نظریه دولت‌محور نشان می‌دهد که سیاست‌های اقتصادی، به‌ویژه مالیات، در تاریخ ایران نه صرفاً کارکردی اقتصادی بلکه نقشی سیاسی-اجتماعی و حتی گاه ایدئولوژیک داشته‌اند. در پایان مقاله بر اهمیت مطالعه تاریخ مالیات به‌مثابه بستر تحلیل ساختار دولت و رابطه آن با جامعه تأکید می‌شود و پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آینده در حوزه تاریخ اقتصادی-سیاسی ایران ارائه می‌گردد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/41/35