پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۴ 2024 01 05 The Safavid Tribal Settlement Policy as a Political Strategy for Controlling Peripheral Spaces سیاست اسکان قبایل در عهد صفوی به مثابه راهبرد کنترل سیاسی فضاهای حاشیه‌ای 68 79 FA ندا قاسمی گروه علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران فرزاد خلیلی گروه تاریخ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران سجاد ملکی گروه علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2023 10 24 <p>This article analyzes the Safavid policy of tribal settlement as a strategy for the political control of peripheral spaces. Faced with ethnic, geographical, and security challenges, the Safavid state used the relocation and settlement of tribes as a mechanism to consolidate central authority, regulate borders, and manage unstable regions. Through a historical-interpretive analysis based on primary and secondary sources, the study demonstrates that the settlement of the Shahsevan, Turkmen, Kurdish tribes, and Georgian and Circassian slaves not only transformed local power structures but also accelerated the Safavid state-building process. The findings reveal that the objectives behind this policy included military control, economic exploitation, cultural homogenization, and the redefinition of political loyalties. Despite instances of local resistance, in the long term, this policy contributed to the formation of multiethnic communities, the consolidation of central sovereignty, and the restructuring of border spaces. The article concludes that tribal settlement policies were a fundamental pillar of Safavid state-building, leaving lasting impacts not only militarily but also socially and spatially. It is suggested that future research should undertake comparative studies of such policies during the Qajar and Ottoman periods to further explore the evolution of spatial control mechanisms in pre-modern states.</p> <p>این مقاله به تحلیل سیاست اسکان قبایل در دوره صفویه به مثابه ابزاری برای کنترل سیاسی فضاهای حاشیه‌ای می‌پردازد. دولت صفوی، در مواجهه با چالش‌های قومی، جغرافیایی و امنیتی، از راهبرد جابه‌جایی و اسکان قبایل به‌عنوان مکانیزمی برای تحکیم اقتدار مرکزی، نظم‌بخشی به مرزها و مدیریت فضاهای ناپایدار بهره گرفت. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل تاریخی–تفسیری و بر مبنای منابع دست اول و دوم معتبر، نشان می‌دهد که اسکان قبایل شاهسون، ترکمان، کرد و غلامان گرجی و چرکسی نه‌تنها ساختار قدرت محلی را تغییر داد، بلکه فرایند دولت‌سازی صفوی را نیز تسریع بخشید. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که اهداف دولت از این سیاست شامل کنترل نظامی، بهره‌برداری اقتصادی، همگون‌سازی فرهنگی و بازتعریف وفاداری‌های سیاسی بود. با وجود برخی مقاومت‌های محلی، در بلندمدت این سیاست موجب شکل‌گیری جوامع چندقومیتی، تثبیت حاکمیت مرکزی و بازسازی فضاهای مرزی شد. مقاله نتیجه می‌گیرد که سیاست اسکان قبایل یکی از ارکان اساسی پروژه دولت‌سازی صفویه بود که نه تنها در ابعاد نظامی، بلکه در سطح اجتماعی و فضایی نیز آثار پایدار برجای گذاشت. در پایان، پیشنهاد شده است که پژوهش‌های آتی به مقایسه تطبیقی این سیاست در دوره‌های قاجار و عثمانی پرداخته و ابعاد تطور مفهوم کنترل فضایی در دولت‌های پیشامدرن را بیشتر بررسی کنند.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/39/33