پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 1 پیاپی ۴ 2024 01 05 The Role of the Diwan of Kharaj in Structuring the Revenues of the Safavid State and Its Relationship with Political Legitimacy نقش دیوان خراج در ساماندهی درآمدهای دولت صفوی و رابطه آن با مشروعیت سیاسی 41 54 FA مینا رحمانی گروه علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران علی صادقی نژاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2023 10 21 <p>This article analyzes the role of the Diwan of Kharaj in structuring the revenues of the Safavid state and its connection to political legitimacy. Using an analytical-historical approach and drawing on reputable primary and secondary sources, the study examines the administrative structure of the Diwan of Kharaj, its revenue sources, and its accounting and auditing functions. The findings indicate that the Diwan not only played a pivotal role in securing financial resources for the court, military, religious institutions, and public affairs, but also contributed to strengthening the political legitimacy of the Safavid state through equitable resource distribution, financial support of religious institutions, and enhancement of public welfare. A comparative analysis of the Diwan’s performance with similar institutions during the Buyid and Qajar periods reveals that the endurance or collapse of governments in pre-modern Iran largely depended on the efficiency of their fiscal bureaucracy. As an economic-political institution, the Diwan of Kharaj in the Safavid era served as a mechanism for legitimacy reinforcement and maintained public trust in the government, whereas its decline in the late Safavid period significantly contributed to political disintegration. The findings highlight the critical role of financial institutions in economic regulation and political stability in Iran’s traditional states and offer a basis for future comparative studies on the interrelation between economy and legitimacy.</p> <p>در این مقاله، نقش دیوان خراج در ساماندهی درآمدهای دولت صفوی و پیوند آن با مشروعیت سیاسی مورد تحلیل قرار گرفته است. با استفاده از رویکرد تحلیلی-تاریخی و اتکا بر منابع معتبر دست اول و دوم، ساختار اداری دیوان خراج، منابع درآمدی آن، و کارکردهای حسابداری و کنترلی این نهاد بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که دیوان خراج نه تنها در تأمین منابع مالی برای هزینه‌های دربار، ارتش، روحانیت و امور عمومی نقش محوری ایفا می‌کرد، بلکه از طریق توزیع عادلانه منابع، پشتیبانی مالی از نهادهای مذهبی و ارتقاء رفاه عمومی، در تقویت مشروعیت سیاسی دولت صفوی سهم داشت. مقایسه تطبیقی عملکرد دیوان خراج با نهادهای مالی دوره‌های آل‌بویه و قاجار نشان می‌دهد که دوام یا سقوط حکومت‌ها در ایران پیشامدرن، به میزان قابل توجهی وابسته به کارآمدی دیوان‌سالاری مالی بوده است. دیوان خراج صفوی به عنوان یک نهاد اقتصادی-سیاسی، توانست در دوران اقتدار دولت، کارکرد مشروعیت‌بخشی را ایفا کند و اعتماد عمومی نسبت به حکومت را حفظ نماید، اما ضعف در این ساختار در اواخر دوره صفوی یکی از عوامل مؤثر در فروپاشی سیاسی گردید. یافته‌های این پژوهش اهمیت نهادهای مالی در نظم‌بخشی اقتصادی و تثبیت مشروعیت در حکومت‌های سنتی ایران را برجسته می‌کند و زمینه‌ای برای مطالعات تطبیقی آینده در خصوص پیوند اقتصاد و مشروعیت فراهم می‌سازد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/37/31