پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 6 2024 06 21 The Role of Local and Tribal Movements in Undermining the Political Authority of the Qajar State بررسی نقش جنبش‌های محلی و قبایلی در تضعیف اقتدار سیاسی دولت قاجار 64 79 FA امیرحسین فتحی‌پور نجفی گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2024 04 20 <p>This article explores the role of local and tribal movements in undermining the political authority of the Qajar state, employing a historical-analytical methodology to examine the dynamics between the central Qajar government and peripheral forces throughout the nineteenth and early twentieth centuries. From its inception, the Qajar state faced structural obstacles in establishing centralized rule, including geographic dispersion, ethnic diversity, and the persistence of tribal governance systems. These conditions, compounded by the state's institutional and military weaknesses, enabled local movements to emerge as significant agents of political fragmentation. Drawing on reputable historical sources, the article analyzes notable cases of resistance by Turkmen, Kurdish, Bakhtiari, Baluch, and Qashqai tribes, demonstrating how these groups challenged central authority by asserting territorial control, obstructing the implementation of state laws, resisting taxation, and forming autonomous political structures. The analysis reveals that the Qajar state, rather than suppressing these movements effectively, often resorted to compromise, concessions, and the devolution of power, which further eroded its legitimacy and control. Consequently, Qajar authority disintegrated across four critical dimensions: territorial integrity, institutional cohesion, financial capacity, and political legitimacy. These developments ultimately paved the way for the collapse of the Qajar dynasty and the rise of the centralized Pahlavi state. The article argues that understanding the historical agency of tribal and local movements is essential to any comprehensive interpretation of the Qajar state's decline.</p> <p>مقاله حاضر با هدف بررسی نقش جنبش‌های محلی و قبایلی در تضعیف اقتدار سیاسی دولت قاجار نگاشته شده و با بهره‌گیری از روش تاریخی-تحلیلی، به واکاوی سازوکارهای مواجهه میان دولت مرکزی قاجار و نیروهای پیرامونی در سده نوزدهم و اوایل قرن بیستم می‌پردازد. دولت قاجار از همان آغاز، در تحقق حاکمیت یکپارچه و تثبیت نظم سیاسی مرکزی با موانع ساختاری متعددی از جمله پراکندگی جغرافیایی، کثرت قومی، و سلطه ساختارهای ایلیاتی مواجه بود. این وضعیت در کنار ضعف نهادهای نظامی و اداری دولت، باعث شد جنبش‌های محلی به یکی از مؤثرترین عوامل در تضعیف اقتدار قاجار بدل شوند. مقاله با تکیه بر منابع تاریخی معتبر، نمونه‌هایی از مقاومت قبایل ترکمن، کرد، بختیاری، بلوچ و قشقایی را تحلیل کرده و نشان می‌دهد که چگونه این نیروها با کنترل فضای سرزمینی، جلوگیری از اجرای قوانین دولتی، مقاومت مالیاتی، و ایجاد ساختارهای قدرت محلی، قدرت مرکز را به چالش کشیدند. تحلیل روابط قدرت میان مرکز و پیرامون نشان می‌دهد که دولت قاجار نه‌تنها قادر به مهار این جنبش‌ها نبود، بلکه اغلب در برابر آن‌ها به سازش، امتیازدهی یا واگذاری بخشی از اقتدار خویش تن می‌داد. در نتیجه، اقتدار قاجار در چهار بُعد سرزمینی، نهادی، مالی و مشروعیتی دچار بحران شد و این امر زمینه را برای افول نهایی این سلسله و جایگزینی آن با دولت متمرکز پهلوی فراهم ساخت. مقاله بر آن است که بدون درک دقیق نقش جنبش‌های محلی و قبایلی، نمی‌توان فرایند تضعیف و زوال دولت قاجار را به‌درستی تحلیل کرد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/26/20