پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 6 2024 06 21 A Historical Study of the Entry of Western Political Thought into the Political Discourse of the Qajar Era بررسی تاریخی ورود اندیشه‌های غربی به گفتمان سیاسی دوران قاجار 45 63 FA زینب دهقانی گروه تاریخ اسلام، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران مهدی عباسی گروه تاریخ اسلام، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Journal Article 2024 04 18 <p>The entry of Western thought into Iran’s political discourse during the Qajar era marks a pivotal turning point in the intellectual and political transformation of the country. This article, through a historical-discursive approach, examines the contexts, trajectories, and outcomes of this encounter. By analyzing the political writings of key thinkers such as Mirza Fath-Ali Akhundzadeh, Mirza Aqa Khan Kermani, Talebof, Mostashar al-Dowleh, and Malkom Khan, it explores how modern concepts like law, liberty, nation, rationality, and progress were represented and reshaped within the Iranian-Islamic cultural framework. The findings reveal that Western concepts did not penetrate Iranian discourse directly or uniformly but rather through complex processes of translation, localization, resistance, and adaptation. While intellectuals and reformers sought to frame modern ideas within ethical and religious language to facilitate their acceptance, traditionalist clerics and conservative bureaucrats resisted these changes to preserve the established order of shari‘a and absolute monarchy. This dialectical tension ultimately led to a gradual transformation of political language and concepts, paving the way for the Constitutional Revolution and the emergence of a rule-of-law-based state. By highlighting the nuances of this historical encounter, the article underscores the need for a critical re-reading of Iran’s political thought history and proposes new directions for future research on the interplay between religious discourse, cultural identity, and modern political ideas.</p> <p>ورود اندیشه‌های غربی به گفتمان سیاسی ایران در دوران قاجار، نقطه عطفی در تاریخ تحول فکری و سیاسی کشور به‌شمار می‌رود. این مقاله با رویکردی تاریخی-گفتمانی، به بررسی زمینه‌ها، مسیرها و پیامدهای این مواجهه پرداخته و تلاش کرده است تا با تحلیل متون سیاسی متفکران این دوره، از جمله میرزا فتحعلی آخوندزاده، میرزا آقاخان کرمانی، طالبوف، مستشارالدوله و ملکم‌خان، چگونگی بازنمایی مفاهیم مدرن همچون قانون، آزادی، ملت، عقلانیت و پیشرفت در بستر فرهنگ ایرانی-اسلامی را واکاوی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نفوذ مفاهیم غربی نه به‌صورت مستقیم و مکانیکی، بلکه از طریق فرآیندهایی پیچیده از ترجمه، بومی‌سازی، مقاومت و تطبیق صورت گرفت. از یک‌سو نخبگان و روشنفکران تلاش کردند تا با بهره‌گیری از زبان اخلاقی و دینی، زمینه پذیرش اندیشه‌های مدرن را فراهم کنند، و از سوی دیگر، علمای سنت‌گرا و دیوان‌سالاران محافظه‌کار، با تأکید بر حفظ نظم شریعت و سلطنت مطلقه، در برابر تغییرات مقاومت ورزیدند. این کشاکش در نهایت به تحول تدریجی در زبان و مفاهیم سیاسی انجامید و زمینه‌ساز انقلاب مشروطه و شکل‌گیری دولت قانون‌مدار شد. این مقاله همچنین بر آن است که با نشان دادن پیچیدگی‌های مواجهه سنت با مدرنیته، ضرورت بازخوانی انتقادی تاریخ اندیشه سیاسی در ایران را برجسته سازد و پیشنهادی برای پژوهش‌های آینده در زمینه نسبت میان گفتمان دینی، هویت فرهنگی و مفاهیم مدرن ارائه دهد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/25/19