پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 6 2024 06 21 A Critical Analysis of Press Suppression Policies during the Reign of Naser al-Din Shah Qajar تحلیل انتقادی سیاست سرکوب مطبوعات در عصر ناصرالدین‌شاه قاجار 18 30 FA علیرضا صبوری گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه گیلان، رشت، ایران فاطمه زینالی گروه علوم سیاسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران مجتبی یوسفی گروه علوم سیاسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Journal Article 2024 04 22 <p>This article offers a critical analysis of press suppression policies during the reign of Naser al-Din Shah Qajar, examining the mechanisms of power in their historical, discursive, and political contexts. Drawing on Michel Foucault’s theory of power/knowledge and Jürgen Habermas’s concept of the public sphere, the study argues that censorship in Qajar Iran was not a reactive or incidental measure, but rather a structural strategy aimed at consolidating monarchical discourse, silencing dissent, and preventing the emergence of a deliberative public space. Through a close examination of historical documents, royal decrees, domestic and diasporic press, and the roles of state institutions such as the Divankhaneh (state council) and the Nazmiyeh (police department), the article outlines the methods by which the Qajar state controlled the media environment. The findings reveal that these suppression policies had long-lasting effects on the institutionalization of freedom of expression, political development, and the formation of civil society in modern Iran. In comparison with contemporary press policies in neighboring countries such as the Ottoman Empire and Egypt, Qajar Iran—with its centralized power structure, lack of civic institutions, and symbolic conception of monarchy—exhibited more restrictive control over the media. The study highlights the importance of historically grounded analysis of censorship as a persistent structure in Iranian political life and seeks to contribute to the broader literature on Iranian political history and discourse analysis.</p> <p>پژوهش حاضر به تحلیل انتقادی سیاست‌های سرکوب مطبوعات در عصر ناصرالدین‌شاه قاجار می‌پردازد و تلاش دارد با رویکردی تاریخی ـ گفتمانی، سازوکارهای قدرت در مواجهه با رسانه‌ها را در بستر سیاسی، فرهنگی و امنیتی قرن نوزدهم ایران بازخوانی کند. بر پایه نظریه‌های میشل فوکو درباره قدرت و دانش، و یورگن هابرماس درباره حوزه عمومی، مقاله حاضر نشان می‌دهد که سانسور مطبوعات در دوره ناصری نه یک کنش واکنشی و مقطعی، بلکه بخشی از پروژه‌ای ساختاری برای تثبیت نظم سیاسی، بازتولید گفتمان سلطنت، و حذف امکان شکل‌گیری فضای گفت‌وگوی اجتماعی بوده است. با بررسی اسناد تاریخی، فرمان‌ها، مطبوعات داخلی و مهاجر، و نقش نهادهایی مانند دیوانخانه و اداره نظمیه، مقاله به تبیین دقیق سیاست‌های کنترلی دولت ناصری در قبال رسانه‌ها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که سیاست‌های سرکوب مطبوعات، پیامدهایی گسترده بر فرآیند نهادینه‌سازی آزادی بیان، توسعه سیاسی، و شکل‌گیری نهادهای مدنی در ایران معاصر داشته‌اند. در مقایسه با سیاست‌های رسانه‌ای در کشورهای همسایه مانند عثمانی و مصر، ایران قاجاری به‌سبب ساختار قدرت متمرکز، ضعف جامعه مدنی، و نگاه نمادین به سلطنت، بیش از دیگر کشورها فضای رسانه‌ای را در انحصار و کنترل خود قرار داد. این مقاله بر اهمیت تحلیل تاریخی سانسور به‌عنوان یک ساختار پایدار در سیاست ایرانی تأکید می‌کند و با تکیه بر چارچوب‌های نظری بین‌المللی، تلاش دارد سهمی در ادبیات تاریخی و علوم سیاسی ایران داشته باشد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/23/17