پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 8 2024 12 21 Safavid Urban Policy: Reconstructing Spatial Order for Political Power (A Case Study of Isfahan) سیاست شهری صفویان: بازسازی نظم فضایی برای قدرت سیاسی (مطالعه اصفهان) 73 88 FA امیرحسین مرادی گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران ندا سلیمی گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2024 10 29 <p>This article analyzes the spatial policy of the Safavid state with a particular focus on the city of Isfahan during the reign of Shah Abbas I. Using a historical-analytical approach and drawing on both primary and secondary sources, the study demonstrates that the transfer of the capital from Qazvin to Isfahan was not merely a geographical decision but a political-symbolic project aimed at displaying power, religious legitimacy, and centralized royal authority. Public spaces such as Naqsh-e Jahan Square, Chaharbagh Avenue, integrated bazaars, and religious institutions like mosques and madrasas were part of a discursive architecture through which social order, religious unity, and hierarchical power structures were embedded in space. Employing contemporary theories of space and power, especially the perspectives of Lefebvre and Foucault, the research reveals that space in the Safavid urban context was not a passive backdrop for political and social events but an active agent in the reproduction of dominance and legitimacy. The redesign of Isfahan during this period represents an exemplary interaction between architecture, religion, and politics, through which the Safavid state established a spatial order that was both functional and symbolic. The findings also highlight the role of social groups such as merchants, religious scholars, and ordinary citizens in shaping and being shaped by this spatial order. The article concludes by suggesting further comparative studies of spatial policy in other Iranian cities and historical periods.</p> <p>مقاله حاضر با هدف بررسی سیاست‌های فرهنگی شاه عباس اول، به تحلیل ابعاد ایدئولوژیک، اجتماعی و نمادین این سیاست‌ها در بستر تاریخی دوران صفوی می‌پردازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس منابع دست‌اول و مطالعات معتبر ثانویه، تلاش می‌کند نقش سیاست فرهنگی را در فرآیند دولت‌سازی صفویان و بازسازی هویت دینی-ملی ایرانیان مورد واکاوی قرار دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاه عباس اول با بهره‌گیری از ابزارهایی چون حمایت از نهادهای دینی و علمای شیعه، بازسازی شهری اصفهان، ترویج آیین‌های مذهبی، و توسعه هنرهای شیعی نظیر کاشی‌کاری، معماری و خوشنویسی، یک نظم فرهنگی-مذهبی جدید خلق کرد که مشروعیت سلطنت مطلقه صفوی را در سطح جامعه نهادینه ساخت. همچنین، حمایت از زبان فارسی و ادبیات شیعی موجب شکل‌گیری هویت فرهنگی منسجمی شد که جایگزین ساختارهای قبیله‌ای و طایفه‌ای پیشین گردید. مقاله نشان می‌دهد که این سیاست‌ها علاوه بر افزایش انسجام سیاسی و تمرکز قدرت، به سرکوب جریان‌های فرهنگی رقیب مانند صوفیان و اهل سنت نیز انجامید و نوعی یکدستی فرهنگی به بهای حذف تنوع مذهبی و قومی شکل گرفت. تحلیل گفتمان سیاست فرهنگی شاه عباس بر پایه نشانه‌شناسی معماری، متون رسمی و آیین‌های مذهبی، حاکی از پیوند عمیق میان ایدئولوژی شیعی، فرهنگ عمومی و ساختار قدرت سیاسی در دوره صفوی است. در نهایت، مقاله پیشنهاد می‌کند مقایسه تطبیقی این سیاست‌ها با دوره‌های تاریخی دیگر مانند قاجار و پهلوی، می‌تواند به درک بهتری از تحولات سیاست فرهنگی در تاریخ ایران بینجامد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/21/15