پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 8 2024 12 21 Iranian Bureaucracy under the Abbasid Caliphate: A Study of the Political Influence of Persian Elites in Baghdad دیوان‌سالاری ایرانی در خلافت عباسی: مطالعه‌ای بر نفوذ سیاسی نخبگان ایرانی در بغداد 29 43 FA زهرا یوسفی گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران سید امیرحسین صادقی گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2024 10 27 <p>This article examines the role of Iranian elites in the bureaucratic structure of the Abbasid Caliphate, highlighting how these elites contributed to the formation of an Islamic state in Baghdad through the transmission of pre-Islamic Iranian administrative traditions, governance concepts, and political thought. Employing a historical-analytical method and drawing on classical sources such as al-Tabari, al-Mas‘udi, and al-Jahshiyari, as well as modern scholarship by Patricia Crone, Hugh Kennedy, and Clifford Bosworth, the study explores the historical background of the Abbasid rise with Iranian support, the evolution of Baghdad’s administrative institutions, and the rise and fall of influential families like the Barmakids, the Nobakhtids, and the Sahlids. Findings reveal that Iranians played a foundational role not only in fiscal and executive functions, but also in transmitting key political concepts such as "justice" (‘adl) and "divine glory" (farr-e izadi), redefining the office of vizier, and shaping the discourse of political legitimacy. The article also investigates the complex cultural and political interactions between Arabs and Persians at the Abbasid court, demonstrating how a civilizational cohabitation emerged, resulting in a hybrid model of Islamic governance infused with Persian influence. The conclusion asserts that the Abbasid state, particularly from the second to fourth centuries AH, would not have achieved institutional stability or long-term survival without the contributions of Iranian elites. The Abbasid bureaucracy stands as a clear example of the synthesis between Iranian imperial traditions and the Islamic caliphal structure.</p> <p>مقاله حاضر به بررسی نقش نخبگان ایرانی در ساختار دیوان‌سالاری خلافت عباسی پرداخته و نشان می‌دهد که این نخبگان چگونه با انتقال سنت‌های اداری، مفاهیم حکمرانی و اندیشه‌های سیاسی ایران پیشااسلامی، به تکوین دولت اسلامی در بغداد یاری رساندند. پژوهش با بهره‌گیری از روش تاریخی–تحلیلی و مطالعه منابع کلاسیک مانند تاریخ طبری، مسعودی، جهشیاری و نیز آثار پژوهشگران معاصر مانند پاتریشیا کرون، هیو کندی و کلیفورد باسورث، به بررسی زمینه تاریخی شکل‌گیری خلافت عباسی با مشارکت ایرانیان، ساختارهای دیوانی بغداد، و صعود و سقوط خاندان‌هایی چون برمکیان، آل نوبخت و آل سهل می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ایرانیان نه‌تنها در سطوح اداری و مالی خلافت ایفای نقش می‌کردند، بلکه در انتقال مفاهیمی چون «عدل» و «فرّه ایزدی»، بازتعریف نهاد وزارت، و شکل‌دهی به گفتمان مشروعیت سیاسی خلافت نیز نقش بنیادین داشتند. این مقاله همچنین به تعاملات پیچیده عرب و عجم در دربار عباسی پرداخته و نشان می‌دهد که در دل این تعاملات گاه متعارض، نوعی همزیستی تمدنی شکل گرفت که منجر به ظهور مدلی ترکیبی از حکومت اسلامی با رنگ‌وبوی ایرانی شد. نتیجه‌گیری مقاله حاکی از آن است که دولت عباسی، به‌ویژه در سده‌های دوم تا چهارم هجری، بدون حضور و تأثیر نخبگان ایرانی، قادر به تثبیت نهادی و بقای بلندمدت نبوده است و دیوان‌سالاری آن، نمونه‌ای روشن از امتزاج سنت ایرانشهری با ساختار خلافت اسلامی است.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/18/12