پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 8 2024 12 21 Iran’s Encounter with French Cultural Imperialism during the Reign of Reza Shah مواجهه ایران با استعمار فرهنگی فرانسه در دوران رضاشاه 15 28 FA Journal Article 2024 10 30 <p>This article provides a historical-theoretical analysis of Iranian nationalism and its role in the formation and consolidation of a centralized modern state in Iran. Employing a qualitative and analytical approach, and drawing on classical theories of nationalism and state-building, the study explores the interplay between cultural and political elements in the Iranian nation-building process from the Qajar era to the end of the first Pahlavi period. The findings suggest that although Iranian nationalism invoked symbols from Iran’s ancient past, it functioned as a political tool for power centralization and identity homogenization within the framework of modern state-building. During the Qajar era, nationalism emerged in response to military defeats and foreign domination, while in the Constitutional Revolution, it materialized in the pursuit of a lawful state. Under Reza Shah Pahlavi, nationalism became the state’s official discourse, deployed through education, media, ideological historiography, and repressive policies to reinforce centralized authority and suppress ethnic, cultural, and religious diversity. The article further reflects on the concept of the state in Iran and critically evaluates nationalism as a means of authoritarian institutionalization rather than merely a cultural discourse. Finally, the study offers recommendations for future research on nationalism, ethnic diversity, and state formation in contemporary Iran.</p> <p>مقاله حاضر به تحلیل تاریخی-نظری ناسیونالیسم ایرانی و نقش آن در شکل‌گیری و تثبیت دولت متمرکز در ایران مدرن می‌پردازد. با استفاده از رویکردی کیفی و تحلیلی و بهره‌گیری از نظریه‌های کلاسیک ناسیونالیسم و دولت‌سازی، تلاش شده است تا پیوند میان عناصر فرهنگی و سیاسی در فرآیند ملت‌سازی ایرانی از دوره قاجار تا پایان پهلوی اول واکاوی گردد. یافته‌ها نشان می‌دهند که ناسیونالیسم ایرانی، اگرچه بر نمادهای تاریخی و فرهنگی ایران باستان تکیه داشت، در عمل ابزاری سیاسی برای تمرکز قدرت و همگن‌سازی هویتی در راستای پروژه دولت مدرن بوده است. در دوران قاجار، ناسیونالیسم به‌صورت واکنشی به بحران‌های ناشی از شکست‌های نظامی و سلطه خارجی مطرح شد و در انقلاب مشروطه در قالب تلاش برای ساخت دولت قانون‌مند تبلور یافت. در دوره پهلوی اول، این ایدئولوژی به گفتمان رسمی دولت بدل شد و از طریق آموزش، رسانه، تاریخ‌نگاری ایدئولوژیک و سیاست‌های سرکوب‌گرانه، به تقویت دولت متمرکز و تضعیف تنوعات فرهنگی، قومی و مذهبی انجامید. مقاله همچنین به تأمل نظری درباره مفهوم دولت در ایران و نقش ناسیونالیسم در نهادسازی اقتدارگرایانه پرداخته و با رویکردی انتقادی، ناسیونالیسم ایرانی را نه صرفاً یک گفتمان فرهنگی، بلکه ابزاری در خدمت تمرکز و اعمال قدرت تحلیل می‌کند. در پایان، پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آینده در حوزه ناسیونالیسم، تنوعات قومی، و دولت‌سازی در ایران معاصر ارائه شده است.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/17/11