پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 7 2024 09 22 The Role of Colonial Treaties in Undermining the Political Legitimacy of the Qajar State نقش قراردادهای استعماری در تضعیف مشروعیت سیاسی دولت قاجار 31 44 FA علیرضا عبدی‌زاده جهرمی گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران مرضیه شفیعی‌فر گروه تاریخ، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران رضا کاظمی گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Journal Article 2024 07 28 <p>The Qajar dynasty, during one of the most critical periods of Iran’s political history, faced a severe legitimacy crisis following a series of colonial treaties with foreign powers such as Russia and Britain. This study, using a descriptive-analytical method and historical approach, examines five major agreements—Golestan, Turkmenchay, Reuter, D'Arcy, and the Anglo-Russian Convention of 1907—evaluating their role in eroding the Qajar regime's political legitimacy. Findings indicate that these treaties not only resulted in territorial and economic losses, but also triggered widespread political disillusionment, damaged the monarchy's image, and contributed to the development of new public discourses. The Qajar state, increasingly perceived as a foreign-dependent and ineffective authority, lost its traditional sources of legitimacy. This delegitimization facilitated the emergence of nationalist and justice-seeking ideologies, empowered the intellectual and religious opposition, and ultimately led to the Constitutional Revolution. Furthermore, the regime’s superficial reactions to criticism and its structural incapacity for reform reveal its failure to regain public trust. The article recommends future comparative studies between the Qajar era and either the Pahlavi period or pre-colonial Iranian dynasties to explore deeper connections between foreign policy, international agreements, and domestic political legitimacy.</p> <p>دولت قاجار در یکی از حساس‌ترین ادوار تاریخ سیاسی ایران، با امضای سلسله‌ای از قراردادهای استعماری که با قدرت‌های خارجی چون روسیه و بریتانیا منعقد شدند، با بحران جدی در مشروعیت سیاسی خود مواجه شد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تاریخی، به بررسی محتوایی و گفتمانی پنج قرارداد کلیدی گلستان، ترکمانچای، رویتر، دارسی و قرارداد ۱۹۰۷ می‌پردازد و نقش آن‌ها را در فرسایش مشروعیت دولت قاجار مورد ارزیابی قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهند که این قراردادها نه تنها به‌لحاظ مادی به از دست رفتن سرزمین و منابع انجامیدند، بلکه پیامدهای گسترده‌ای بر اعتماد عمومی، تصویر ذهنی جامعه از سلطنت، و گفتمان سیاسی حاکم بر کشور داشتند. در ذهنیت عمومی، دولت قاجار به‌جای حافظ منافع ملت، به‌عنوان نهاد وابسته به بیگانگان و ناتوان از دفاع از استقلال کشور تلقی شد. این فرایند، به رشد گفتمان‌های عدالت‌خواه و ناسیونالیستی، تقویت نقش روشنفکران و علما در مقاومت اجتماعی، و شکل‌گیری جنبش مشروطه منجر گردید. همچنین بررسی واکنش‌های سطحی حکومت در برابر نقد نخبگان و ضعف ساختاری در اصلاحات، نشان می‌دهد که قاجاریه قادر به ترمیم مشروعیت ازدست‌رفته خود نبود. مقاله همچنین پیشنهاد می‌دهد که بررسی تطبیقی میان دوره قاجار با دوره پهلوی اول یا حکومت‌های پیشااستعماری، می‌تواند ابعاد جدیدی از رابطه میان سیاست خارجی، قراردادهای بین‌المللی و مشروعیت سیاسی را آشکار سازد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/11/5