پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران 3092-7145 2 پیاپی 7 2024 09 22 Cultural Policymaking in the Qajar Era: The Naseri State’s Response to Western Modernity بررسی سیاست‌گذاری فرهنگی حکومت ناصری در مواجهه با تجدد غربی 15 30 FA فاطمه‌ ابوالحسنی نائینی گروه تاریخ اسلام، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 2024 07 27 <p>This article examines the cultural policymaking of the Naseri state in the face of Western modernity—a pivotal period marking the early formation of modern institutions in Iran, yet deeply entangled in structural contradictions between tradition and modernity. Influenced by his travels to Europe and direct exposure to Western civilization, Naser al-Din Shah initiated cultural, educational, and artistic reforms. However, these reforms were embedded within a conservative, authoritarian framework that prioritized symbolic modernization over substantive social transformation. The establishment of Dar al-Fonun, the expansion of modern schools, the translation of scientific texts, the introduction of photography and realist painting, and changes in elite lifestyle represented attempts at modernization. At the same time, the state sought to avoid conflict with traditional religious institutions and relied heavily on the legitimacy of Shi’i clerical authority, thereby importing modernity in a selective and restrained manner. Using a historical-analytical approach and drawing from a wide array of credible sources, the article argues that Naseri cultural policies, while pioneering, were marked by a fundamental duality: a desire for Western tools of power coupled with a fear of the transformative consequences of modern thought and institutions. These dual strategies introduced Iran to modernity but failed to institutionalize it due to the limitations in scope, ideological ambiguity, and rigid state control. Ultimately, Naseri cultural policy exemplifies a form of conservative, state-centered, performative modernization that laid the groundwork for later conflicts in Iran's cultural discourse between tradition and modernity.</p> <p>مقاله حاضر به بررسی سیاست‌گذاری فرهنگی حکومت ناصری در مواجهه با تجدد غربی می‌پردازد؛ دوره‌ای که آغازگر شکل‌گیری نهادهای مدرن در ایران بود اما در عین حال با تناقضاتی بنیادین میان سنت و مدرنیته همراه بود. ناصرالدین‌شاه، تحت تأثیر سفرهایش به اروپا و مشاهدات مستقیم از تمدن غربی، درصدد نوسازی ساختارهای فرهنگی، آموزشی، و هنری کشور برآمد، اما این نوسازی را در چارچوبی محافظه‌کارانه، اقتدارگرایانه و کنترل‌شده دنبال کرد. تأسیس دارالفنون، گسترش مدارس جدید، ترجمه متون علمی، رواج عکاسی و نقاشی رئالیستی، و اصلاحات محدود در سبک زندگی اشرافی، بخشی از این تلاش‌ها بودند. در عین حال، دولت ناصری با اتکا بر مشروعیت دینی و نهاد روحانیت، کوشید از تعارض جدی با ساختارهای سنتی پرهیز کرده و تجدد را به‌شکل گزینشی و مهار‌شده به جامعه وارد کند. مقاله با رویکرد تاریخی-تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر، نشان می‌دهد که سیاست‌های فرهنگی دوره ناصری بیش از آن‌که در راستای مدرن‌سازی واقعی باشد، واجد نوعی دوگانگی ساختاری بودند که از سویی تجدد را به‌عنوان ابزاری برای تقویت سلطنت می‌خواستند و از سوی دیگر از تبعات اجتماعی، سیاسی و فکری آن هراس داشتند. این سیاست‌های دوگانه، اگرچه موجب آغاز فرآیند آشنایی ایران با مدرنیته شدند، اما به دلیل کنترل محتوا، محدود بودن مخاطبان و فقدان بنیان نظری روشن، نتوانستند به نهادینه‌سازی فرهنگی یا دگرگونی اجتماعی پایدار منجر شوند. در نتیجه، سیاست فرهنگی ناصری الگویی از مدرنیزاسیون نمایشی، دولتی و محافظه‌کارانه را رقم زد که در دهه‌های بعد، زمینه‌ساز تعارضات گسترده‌تری در گفتمان سنت و تجدد در ایران شد.</p> https://iphrj.com/index.php/iphrj/article/download/10/4