بازخوانی بحران‌های مشروعیت در دوره‌های مختلف سلطنت ایران - رمضانی محمد; بهمنی افسانه; نوروزی مجتبی (پژوهشنامه تاریخ سیاسی ایران)
این مقاله با هدف بازخوانی تاریخی بحران‌های مشروعیت در دوره‌های مختلف سلطنت ایران نگاشته شده است و تلاش دارد تا با بهره‌گیری از نظریه‌های مشروعیت ماکس وبر، میشل فوکو، یورگن هابرماس و جیمز اسکات، روند پویای تغییر گفتمان مشروعیت سیاسی را از دوران باستان تا سقوط نهایی سلطنت در سال ۱۳۵۷ تحلیل کند. در این راستا، ابتدا مشروعیت شاهی در دوره‌های هخامنشی و ساسانی به‌عنوان الگویی کیهانی و اسطوره‌ای مبتنی بر فره ایزدی بررسی شده، سپس تعارض میان الگوی خلافت اسلامی و سنت شاهی ایرانی در دوره‌های اسلامی تا صفوی تحلیل گردیده است. در دوره صفوی، پیوند میان سلطنت و فقه شیعی موجب ظهور نوعی مشروعیت الهی-فقهی شد که با گسست میان شاه و فقها دچار بحران گردید. در دوره قاجار، با ورود مفاهیم مدرن، تضادی میان مشروعیت سنتی و مشروعیت قانونی–مدرن پدید آمد که در نهایت به انقلاب مشروطه انجامید. سلطنت پهلوی، با هدف بازسازی مشروعیت بر پایه ملی‌گرایی، توسعه و نوسازی، با حذف نهاد دین و سرکوب مشارکت مردمی، مشروعیت خود را از درون تهی ساخت. مقاله نشان می‌دهد که الگوهای بحران مشروعیت در تاریخ ایران، گرچه در ظاهر متنوع‌اند، اما همگی در پاسخ به سه متغیر اساسی شکل گرفته‌اند: فقدان مشارکت عمومی، گسست میان ساختار قدرت و نهادهای واسط مشروعیت، و ناتوانی در تولید گفتمان مشروعیت‌بخش در شرایط بحرانی. در پایان، با مرور تطبیقی این بحران‌ها، پیشنهاداتی برای مطالعات آتی در زمینه مشروعیت در نظام‌های سلطنتی و پسا‌سلطنتی ارائه می‌شود.